Afdrukken

Amsterdam, R.K. HH.-Petrus en Paulus
In mei 2008 leverde Adema’s Kerkorgelbouw een nieuw koororgel voor de kerk van de HH.-Petrus en Paulus, in de volksmond bekend als ‘De Papegaai’ aan de Kalverstraat. Het instrument is geplaatst in één van de nissen op de begane grond in het zuidertransept, is samen met het hoofdorgel achterin de kerk bespeelbaar vanaf een centrale speeltafel beneden in de kerk. Het hoofdorgel is van 1930 en gebouwd door B. Pels in Alkmaar als opus 76.
Dispositie:
Manuaal (C-g3): Montre 8, Salicional 8, Unda Maris 8, Bourdon B 8, Flûte Harmonique D 8, Flûte Octaviante 4, Piccolo Harmonique 2.
Pedaal (C-f1) : Soubasse 16, Violoncel 8 (RH ; NotaBene, jan.’09)

Soest, H. Willibrord-parochie
Wegens het sluiten van twee van haar vier kerkgebouwen verkoopt de H. Willibrord-parochie te Soest twee orgels. Beide instrumenten hebben sinds hun bouw dienst gedaan als koororgel. De fa. Elbertse uit Soest heeft de orgels regelmatig onderhouden en gestemd.
Het gaat om de volgende instrumenten:

C.A.G. de Graaf, Soest (1978)
Manuaal I: Holpijp 8, Roerluit 4, Quint 2 2/3, Prestant 2, Terts 1 3/5, Octaaf 1.
Manuaal II: Roerfluit 8, Prestant 4, Regaal 8
Pedaal: Subbas 8, Ranket 16.
Koppels: I+II, P+I, P+II.

Mechanisch toets- en registertractuur.
Elbertse Orgelmakers, Soest (1979)
Manuaal I: Gedekt 8, Prestant 4, Roerfluit 4, Octaaf 2, Mixtuur II.
Pedaal: Subbas 16
Koppel: P+I
Elektropneumatische toets- en registertractuur (losse speeltafel)
Voor meer informatie/bezichting/bespeling: Bauke Reitsma, organist, tel. 06- 40153992, baukereitsma@casema.nl (RH; De Orgelvriend, febr.’09)

Het orgel van de St.-Augustinuskerk te Amsterdam
Onder de zogeheten “Bulderbaan” ligt als baken voor vlieg- en telecommunicatieverkeer, als afspreekplaats voor sportend Amstelveen en  Amsterdam-Zuid, maar op de eerste plaats als symbool voor geloofsbeleving de Katholieke kerk St. Augustinus, gesitueerd op de hoek van de Kalfjeslaan en de Amstelveenseweg, op de rand van het Amsterdamse Bos, en precies op de geografische grens van Amsterdam met Amstelveen. Deze parochie bestaat al 300 jaar.

Zolang Schiphol bestaat is deze kerkgemeenschap zich nadrukkelijk en hoorbaar bewust van de aanwezigheid van het vliegveld: tijdens repetities en kerkdiensten geeft elk overvliegend toestel een onmogelijk te negeren accent in deze grote ruimte. Geen luidsprekersysteem is hiertegen opgewassen.

In de kerk zijn traditioneel meerdere koren werkzaam; thans zijn dit een kinderkoor, een jongerenkoor, een Nederlands koor, en het Latijns Parochiekoor; daarnaast is er een dameskoor voor uitvaarten en huwelijken. Deze koren worden ondersteund door 3 professionele krachten: dirigent, pianiste en organist. Omdat de kwaliteit van het musiceren hoog in het vaandel staat, is er gelukkig al jaren ook aandacht voor het orgel.

De kerk kan beschikken over een redelijk fors klinkend orgel. Dit instrument is gebouwd in 1935 door Bernard Pels & Zonen te Alkmaar. In 1975 heeft een omvangrijke restauratie plaats gevonden door Adema’s Kerkorgelbouw onder leiding van Hubert Schreurs, waarbij de pneumatische transmissie is vervangen door een elektro-pneumatisch systeem. Tevens is de dispositie licht gewijzingd.

Tot aan 2005 hebben er geen noemenswaardige reparaties meer plaats gevonden. In de jaren daarna wordt het instrument voor een deel aangepakt: De speeltafel wordt gerepareerd en gangbaar gemaakt, met de aantekening dat vervanging t.z.t. onontkoombaar is. De hoofdbalg en het gordijn worden gerepareerd, de zwelkastbediening elektronisch aangestuurd. Het windkanaal naar de Prestant 16' van het pedaal wordt vernieuwd en vergroot; de gedekt bas 16' van het pedaal gerenoveerd en de winddruk op de pedaalregisters verhoogd.

Hierna volgen tal van activiteiten om geld te verwerven ten behoeve van de vervanging van de membramen. Daartoe werd een plan de campagne opgesteld: er werden artikelen gepubliceerd in de media en actie gevoerd om het orgel als instrument onder de aandacht van kinderen te brengen. Verder werden concerten georganiseerd in de kerk, waarbij deelname openstaat voor goede amateurs en professionals. De organist van de kerk, Vincent Kuin, heeft hiervoor zeer veel werk verricht en naast het organisatiewerk twee recitals geven, één orgelconcert en een pianorecital op de vleugel.
Aan het slotconcert onder de noemer "Swinging Augustinus" op 16 november namen twaalf artiesten deel uit de wereld van de lichte muziek en de jazz. Elke artiest afzonderlijk of in duo of in een combo speelde(n) een half uur, zodat voor iedereen wel wat te genieten was door het afwisselende programma.
Het concert werd geopend door het ontsteken van de nieuwe gevelverlichting vanuit Amsterdams beroemdste café - recht t.o. de kerk: Bar Anno 1890 - . Dit werd verricht door deken Ambro Bakker, de nieuwe pastoor van de kerk. Deze verlichting brandt elke avond en wordt bediend vanuit het café aan de overkant.
Tijdens het concert speelden dezelfde artiesten beurtelings in dit café. Tijdens de changementen kon het publiek een bezoek aan de bar brengen. Groot succes!

De acties voor de restauratie van het orgel hebben uiteindelijk € 20.000 opgeleverd, ruim voldoende om wederom een aantal broodnodige werkzaamheden te kunnen starten.
Direct na het concert, op dinsdag 22 november hebben medewerkers van Adema’s Kerkorgelbouw alle membraanlatten gedemonteerd die bij het zwelwerk horen. Twee dagen later werden de latten schoon – zonder de oude en lekke membranen – teruggebracht en hebben 5 vrijwilligers zich die dag bezig gehouden met het lijmen van de membramen op de membraamlatten van het zwelwerk: klus in 1 dag geklaard!
In de erop volgende dagen heeft Adema’s Kerkorgelbouw ook alle lekkages verholpen aan een windkanaal en aan twee balgen (lekkages in het leder op de hoeken); zijn de tongwerken van het pedaal geherïntoneerd en is de eerder aangekochte suboctaafkoppel geïnstalleerd op het 2e manuaal.

Last but not least: 2 schakelaars in de speeltafel zijn vervangen; de appel d’anches (activeren, resp. deactiveren van alle tongwerken), en van het automatisch pedaal . Nog open staat vervanging van alle membranen van het hoofdwerk. Dit heeft een lagere prioriteit en wordt daarom doorgeschoven naar de toekomst. Hiermee is een indrukwekkende prestatie geleverd, die aangeeft hoeveel waarde met hecht aan een goed bespeelbaar en daarmee goed functionerend orgel.

De dispositie:
Manuaal I: Bourdon 16’, Praestant 8’, Holpijp 8’, Octaaf 4’, Fluit harmoniek 4’, Gemshoorn 2’, Mixtuur III-IV, Trompet 8’
Manuaal II (in zwelkast): Viola di Gamba 8’, Unda Maris 8’, Bourdon 8’, Praestant 4’, Roerfluit 4’, Octaaf 2’, Mixtuur III, Fagot-Hobo 8’, Kromhoorn 8’, tremulant.
Pedaal: Contrebas 16’, Subbas 16’, Openbas 8’, Gedekt 8’, openfluit 4’, Bombarde 16’, Trompet 8’, Klaroen 4’.
Verder beschikt het orgel over voetschakelaars voor Tutti, Vrije Combinatie, Combinatie Registers en voor de drie koppelingen. (EA; met dank aan Vincent Kuin; januari 2009))

Raalte, Basiliek van de H.-Kruisverheffing
De firma B. Pels uit Alkmaar bouwde in 1931 als opus 82 een pneumatisch geregeerd tweeklaviers orgel voor de basiliek van de H.-Kruisverheffing in Raalte. Het orgel verving een instrument van J.C. Scheuer & Zn. uit 1845, dat oorspronkelijk gemaakt was voor de Hervormde Kerk van Heerde. In 1970 verbouwde de firma Vermeulen uit Alkmaar het Pels-orgel. Het instrument was zo vervallen dat het parochiebestuur in 2006 besloot het orgel te vervangen. In 2007 werd het afgebroken. Op dat moment telde het instrument zesendertig stemmen, verdeeld over twee klavieren en een vrij pedaal, en bezat het een elektro-pneumatische tractuur.
De parochie kocht het orgel van de voormalige rooms-katholieke Michaëlskerk in Zwolle. Orgelmaker Joseph Adema bouwde dit orgel in 1927 voor de Zwolse kerk ter vervanging van een instrument van Petrus van Oeckelen uit 1854. Dat instrument kreeg een nieuwe bestemming in de Noorderkerk in Alphen aan den Rijn. De van 1892 daterende Michaëlskerk werd in 1965 afgebroken en vervangen door een kleiner gebouw; de parochie nam het Adema-orgel mee naar dit nieuwe onderkomen. Hubert Schreurs uit Amsterdam verzorgde de overplaatsing. Op enig moment verving men de Unda Maris van het Reciet door een Terts en plaatste op de lege plek van de oorspronkelijk geplande Sexquialter van het Positief een Ripiéno. Begin jaren negentig van de vorige eeuw maakte de firma Kaat & Tijhuis uit Kampen het orgel schoon, repareerde het en voorzag het van een dak. In 2006 sloot men de nieuwe Michaëlskerk. Het orgel werd door Kaat & Tijhuis onder advies van Gert Oldenbeuving namens de KKOR gerestaureerd en overgeplaatst naar de basiliek in Raalte. De ingebruikneming was op 14 september 2008 met een concert door de Zwolse organist Toon Hagen.

De laden zijn gebouwd als pneumatisch geregeerde kegelladen; het Positief en het Reciet zijn in afzonderlijke crescendokasten geplaatst.
Dispositie: Hoofdwerk : Prestant 16 vt, Bourdon 16 vt, Prestant 8 vt, Flute Harmonique 8 vt, Bourdon 8 vt, Violon 8 vt, Fluit 4 vt, Octaaf 4 vt, Octaaf 2 vt, Cornet III-V st, Mixtuur IV-V st, Trompet Harmonique 8 vt. Positief (in zwelkast), Bourdon 16 vt, Vioolprestant 8 vt, Viola di Gamba 8 vt, Vox Coelestis 8 vt, Holpijp 8 vt, Fugara 8 vt, Viool 4 vt, Open Fluit 4 vt, Woudfluit 2 vt, Sexquialter II st, Echotrompet 8 vt.
Recit (in zwelkast), Gedekt 16 vt, Nachthoorn 8 vt, Quintadeen 8 vt, Salicionaal 8 vt, Dolce 8 vt, Unda Maris 8 vt,Viola d'Amore 4 vt, Roerfluit 4 vt, Piccolo 2 vt, Nasard 2 2/3 vt, Vox Humana 8 vt, Basson-hobo 8 vt.
Pedaal : Contrabas 16 vt, Subbas 16 vt, Violonbas 16 vt, Fluitbas 8 vt, Cello 8 vt, Quintbas 10 2/3 vt, Clairon 4 vt, Bazuin 16 vt.
Speelhulpen: Koppel I-II, Koppel I-III, Koppel II-III, Koppel I-II 4, Koppel I-II 16, Koppel II-II 4, Koppel II-II 16, Koppel III-III 16, Koppel P-I, Koppel P-II, Koppel P-III, Tremulant, Generaal-crescendo.

Bij de overplaatsing in 2008 keerde de Unda Maris op het Reciet terug en werd de Ripiéno van het Positief vervangen door een Sexquialter, waarmee de door Adema voorgenomen dispositie is gerealiseerd. Het orgel staat in Raalte in de torennis achter het front van het voormalige Pels-orgel. Het frontpijpwerk is van Adema.

Bronnen: website Pels & van Leeuwen (www.pelsenvanleeuwen.nl); Orgeldatabase (http://195.108.118.111); aankondiging ingebruikneming; www.kruisverheffingraalte.nl; http://orgelraalte.blogspot.com. (BH; NotaBene, januari 2009)

Loret-koororgel ingewijd in Tilburg
Het bijna 150 jaar oude Loret-koororgel in Tilburg is - na tien jaar te zijn opgeslagen – in november 2008 in ere hersteld als kerkorgel. Het grondig gerestaureerde 5 meter hoge orgel is weer ingewijd in de St. Jozefkerk op de Heuvel in Tilburg. De restauratie is uitgevoerd door vrijwilligers van de parochie onder begeleiding van orgelmakers van de firma Elbertse uit Soest. Het orgel is in 1859 gebouwd door François Bernard Loret (1808 - 1877) voor de rectoraatskerk van de Fraters van Tilburg. Het orgel is sindsdien verschillende keren gewijzigd en uitgebreid. In 1976 kreeg het orgel de status van rijksmonument. 20 jaar later moest de kerk waar het orgel toen was ondergebracht plaats maken voor appartementen.
De Heuvelse kerk kocht het orgel in 1998 voor tienduizend gulden: “Het houtwerk sloegen we op boven de repetitieruimte van het Heuvels gemengd koor, de pijpen bij Elbertse Orgelbouwers uit Soest" , vertelt De Beer, lid van het kerkbestuur. Pas na 10 jaar was al het geld bijeen - 210.000 euro - om de restauratie te starten. Op zondag 30 november 15.00 uur vond de inwijding van het Loret-orgel plaats. De organisten Clemens Abers, Rob Nederlof en Ad van Sleuwen bespeelden het orgel.
In werk van Carl Philipp Emanuel Bach, Alexandre Boëly, Camille Saint-Saëns, Jean Langlais, Marco Bossi, Jacques-Nicolas Lemmens en Wolfgang Amadeus Mozart.
Het Heuvels Gemengd Koor brengt werk van Charles Stanford ten gehore. (BH; Radio4 – viertaktarchief; november 2008)

KDOV-blad Lente 2009